Dierlijke instincten

Dierlijke instincten

De Europese Centrale Bank zal vandaag een besluit kenbaar maken omtrent de verlenging van de kwantitatieve aankopen van obligaties. In deze column zal ik proberen een bruggetje te slaan tussen de doelstellingen van deze aankopen en het begrip dierlijke instincten welke gebruikt is door beroemde economen om het menselijk gedrag in het economisch verkeer te verklaren.

De primaire doelstelling van de ECB is een inflatie van rond de 2% te bewerkstelligen. Dit kan onder andere bereikt worden door de vraagzijde in het economisch verkeer aan te wakkeren. Vandaar ook dat Draghi, de president van de ECB, regelmatig zegt dat het hem niet alleen lukt en dat de ECB ook de hulp van overheden nodig heeft om de economie fiscaal te stimuleren.

Om de doelstelling te bereiken is de ECB maandelijks 80 miljard aan obligaties aan het opkopen. In grote lijnen om enerzijds te rente te drukken en anderzijds om de te verkregen gelden terug te plaatsen in de “echte” economie. Sommige aspecten zijn geslaagd. De rente is inderdaad fors lager en de effecten hiervan zijn zeer duidelijk voor bijvoorbeeld de Amsterdamse huizen markt, die nu sinds twee jaar met hoge prijs stijgingspercentages heeft.

In het aanzwengelen van de economie is de ECB vooralsnog minder geslaagd. Het uitlenen van banken aan niet-financiële ondernemingen en particuliere huishoudens groeit maandelijks tussen 1,5% en 2%. Dit zijn redelijke percentages, maar niet hoog genoeg om de economische groei te doen versnellen.

Om de economische groei te versnellen zullen er onder andere meer aankopen moeten worden gedaan.  Dit doe je doorgaans als je meer vertrouwen hebt. Waar dit vertrouwen op gebaseerd is, is moeilijk kwantificeerbaar maar kan bijvoorbeeld liggen in het feit van een stijgende aandelenmarkt. Immers als burgers zien en horen dat de aandelenbeurs stijgt, dan kan dit het vertrouwen aanwakkeren. Enerzijds omdat bijvoorbeeld de waarde van hun beleggingsportefeuille stijgt en anderzijds omdat de berichtgeving in de media positiever wordt. Deze effecten zijn besproken en beschreven door Keynes en Shiller/Akerlof.  De laatste twee zijn Nobelprijswinnaars. In het kort komen hun theorieën erop neer dat de economie de rol van de menselijke psyche heeft onderbelicht in de economische voorspellingen. Mede omdat deze emotionele drijfveren zoals angst en hebzucht moeilijk kwantificeerbaar zijn. Maar beide beweren dat het vertrouwen van mensen een belangrijke voorwaarde is voor een gezonde economische groei.

Dus als de ECB sneller effect zal willen sorteren met haar aankopen, dan zou ze moeten overwegen aandelen in plaats van obligaties te kopen. Als de ECB aandelen gaat kopen zullen de koersen stijgen. Dan zal de media positiever berichten over de economie, omdat koersen stijgen. Dekkingsgraden van pensioenfondsen zullen weer stijgen waardoor het vertrouwen in de financiële toekomst toeneemt. Dit draagt allemaal bij tot een gevoel van welbehagen en zal de angst die er nog heerst onder consumenten doen wegebben.

2016-12-08T09:08:04+00:00 december 8th, 2016|Columns, Erik Bakker|